კალიფორნიის სასჯელაღსრულების სისტემა (CDCR) აშშ-ში ერთ-ერთი ყველაზე მასშტაბური და წინააღმდეგობრივია. ეს არის სამყარო, სადაც ერთმანეთს ხვდება პელიკან ბეის მკაცრი იზოლატორები, სან-კვენტინის ისტორიული კედლები და მეხანძრე-პატიმრების უნიკალური პროგრამები.
გადატვირთული ციხეები და კონსტიტუციური კრიზისი
წლების განმავლობაში კალიფორნია პატიმართა რაოდენობის კრიტიკულ ზღვარს ებრძოდა. სიტუაცია იქამდე მივიდა, რომ 2011 წელს აშშ-ის უზენაესმა სასამართლომ შტატის ციხეებში არსებული მდგომარეობა „არაადამიანურ მოპყრობად“ და კონსტიტუციის დარღვევად შეაფასა. ამ გადაწყვეტილებამ საფუძველი ჩაუყარა „რეალიგაციის“ (Realignment) პროცესს, რამაც ათასობით პატიმრის ადგილობრივ საგრაფო ციხეებში გადაანაწილება გამოიწვია.
უსაფრთხოების 4 დონე: სად ხვდებიან მსჯავრდებულები?
კალიფორნიის სისტემაში მკაცრი იერარქია მოქმედებს, რომელიც პატიმრის საშიშროების მიხედვით ოთხ დონედ იყოფა:
- I დონე (მინიმალური): ღია ტიპის საცხოვრებლები. პატიმრები მუშაობენ ციხის გარეთ (მაგ. ხანძრებთან ბრძოლა). პერიმეტრზე შეიარაღებული დაცვა არაა.
- II დონე (დაბალი): კვლავ საერთო საცხოვრებლები, თუმცა ციხის პერიმეტრი შეიარაღებულია და გარშემორტყმულია მაღალი ღობეებით.
- III დონე (საშუალო): პატიმრები ცხოვრობენ ინდივიდუალურ საკნებში. შიდა გადაადგილება მკაცრად კონტროლდება, პერიმეტრი კი ორმაგი ღობეებითაა დაცული.
- IV დონე (მაქსიმალური): ყველაზე საშიში დამნაშავეებისთვის. იზოლირებული საკნები, მუდმივი შეიარაღებული ზედამხედველობა და მინიმალური კონტაქტი გარე სამყაროსთან.
სასჯელიდან რეაბილიტაციამდე: ახალი ფილოსოფია
ბოლო წლებში სისტემის მთავარი პრიორიტეტი რეციდივის შემცირება გახდა. უწყების სახელწოდებაში სიტყვა „რეაბილიტაციის“ დამატება მხოლოდ ფორმალობა არ ყოფილა. დღეს კალიფორნიის ციხეებში მოქმედებს:
- საუნივერსიტეტო განათლება: პატიმრებს შეუძლიათ დისტანციურად მიიღონ ხარისხი.
- პროფესიული გადამზადება: მეხანძრეების მომზადების პროგრამა ერთ-ერთი ყველაზე წარმატებულია — პატიმრები შტატს ტყის ხანძრებთან ბრძოლაში ეხმარებიან.
- თერაპიული კურსები: ხელოვნებისა და ფსიქოლოგიური დახმარების პროგრამები აგრესიის შესამცირებლად.
ლეგენდარული და საშიში ციხეები
კალიფორნიაში მდებარეობს დაწესებულებები, რომელთა შესახებაც არაერთი ფილმი გადაუღიათ:
- San Quentin (სან-კვენტინი): შტატის უძველესი ციხე, რომელიც ოდესღაც სიკვდილით დასჯის ეპიცენტრი იყო. დღეს ის ტრანსფორმაციას განიცდის და მიზნად ისახავს გახდეს მოდელი პატიმართა რეინტეგრაციისთვის.
- Pelican Bay (პელიკან ბეი): ცნობილია თავისი ულტრა-მკაცრი უსაფრთხოების განყოფილებით (SHU). ეს ციხე ხშირად ხდება ადამიანის უფლებათა დამცველების კრიტიკის საგანი ხანგრძლივი იზოლაციის პრაქტიკის გამო.
მთავარი გამოწვევა: ბანდები და ფსიქიკური ჯანმრთელობა
მიუხედავად რეფორმებისა, სისტემა ორ მთავარ პრობლემას მაინც ვერ უმკლავდება: ციხის შიგნით არსებული ეთნიკური დაჯგუფებები (ბანდები) და პატიმართა ფსიქიკური მდგომარეობა. სტატისტიკის მიხედვით, ყოველ მესამე პატიმარს სჭირდება ფსიქიატრიული დახმარება, რაც სასჯელაღსრულების დაწესებულებებს, ფაქტობრივად, ფსიქიატრიულ საავადმყოფოებად აქცევს.
საინტერესო ფაქტები კალიფორნიის ციხეების შესახებ
- მსოფლიოში ყველაზე ძვირადღირებული სისტემა: კალიფორნია ერთ პატიმარზე წელიწადში საშუალოდ $130,000-ზე მეტს ხარჯავს. ეს იმაზე მეტია, ვიდრე შტატის საუკეთესო უნივერსიტეტებში სწავლის საფასური.
- სან-კვენტინის საკუთარი გაზეთი: სან-კვენტინი ერთადერთი ციხეა, რომელსაც საკუთარი, პატიმრების მიერ მართული გაზეთი — San Quentin News აქვს. მას 100-წლიანი ისტორია აქვს და არაერთი ჟურნალისტური ჯილდო მოუპოვებია.
- მეხანძრე პატიმრები: კალიფორნიის ტყის ხანძრების წინააღმდეგ მებრძოლთა მნიშვნელოვანი ნაწილი პატიმრები არიან. ისინი დღეში მხოლოდ რამდენიმე დოლარს გამოიმუშავებენ, თუმცა სანაცვლოდ სასჯელის ვადა საგრძნობლად უმცირდებათ.
- „სიკვდილის რიგი“: კალიფორნიას აშშ-ში სიკვდილმისჯილთა ყველაზე დიდი რაოდენობა ჰყავდა (700-ზე მეტი), თუმცა 2006 წლის შემდეგ შტატში სიკვდილით არავინ დაუსჯიათ მორატორიუმის გამო.
- ჰოლივუდის „ვარსკვლავი“: კალიფორნიის ციხეები (განსაკუთრებით სან-კვენტინი) ათობით ცნობილ ფილმსა და სერიალშია გადაღებული. რეალურ ციხეებში გადაღებები ხშირად მკაცრი უსაფრთხოების ფონზე მიმდინარეობს.