აკაკი წერეთელი,  როგორც ადვოკატი –   რას ინახავს ისტორია

აკაკი წერეთელი  არამხოლოდ  პოეტი იყო , საადვოკატო საქმიანობასაც წარმატებით  ეწეოდა .      ამჟამად  1890-იანი წლების ჭიათურის შავი ქვის (მარგანეცის) მრეწველების სასამართლო  საქმეზე მოგიყვებით , სადაც აკაკის , როგორც „ერის დამცველ  ადვოკატს „  დიდი საქმე  „ჩაუდენია“ .

სხვათა შორის,  საქართველოს ადვოკატთა ასოციაციის  ,განსაკუთრებით დავით ასათიანის ხელმძღვანელობით  გამოიცა  მწერლის დათო ტურაშვილის წიგნი  თავისუფალი ადამიანი,  სადაც ვრცლად საუბარია აკაკი წერეთლის საადვოკატო საქმიანობაზეც.რაც ძალიან კარგ საქმედ იქცა ქართული  ადვოკატურის  მატიანისათვის .  პროცესი  საქმის არსი: უცხოური კაპიტალი ქართული მიწის წინააღმდეგ

იმ პერიოდში ჭიათურის მარგანეცით მსოფლიო ბაზარი დაინტერესდა. უცხოურმა  კომპანიებმა (განსაკუთრებით გერმანულმა და ინგლისურმა კაპიტალმა) დაიწყეს ქართული საბადოების ხელში ჩაგდება. მათ სურდათ მცირე მიწისმფლობელების — ადგილობრივი აზნაურებისა და გლეხების — განდევნა წარმოებიდან, რათა მონოპოლია მოეპოვებინათ.

აკაკი წერეთელი ოფიციალური ლიცენზირებული ადვოკატი არ ყოფილა (მას იურიდიული განათლება პეტერბურგის უნივერსიტეტის აღმოსავლეთმცოდნეობის ფაკულტეტზე ჰქონდა მიღებული), თუმცა ის სასამართლო პროცესებზე გამოდიოდა, როგორც ადგილობრივი მწარმოებლებისა და ეროვნული ინტერესების დამცველი.

აკაკი ამბობდა, რომ მარგანეცი საქართველოს ეროვნული სიმდიდრეა და მისი ექსპლუატაცია ისე უნდა მომხდარიყო, რომ სარგებელი ადგილობრივ მოსახლეობასა და ქვეყანას დარჩენოდა.   მისი გამოსვლები სასამართლოებში თუ საჯარო შეკრებებზე იმდენად ემოციური და დამაჯერებელი იყო, რომ ხშირად წყვეტდა საქმის ბედს. ხალხი მას „ჭიათურის მეფესაც“ კი ეძახდა ამ მხარდაჭერისთვის.

„შავი ქვის“ მრეწველთა კავშირი

აკაკის ძალისხმევით ჩამოყალიბდა ჭიათურის შავი ქვის მრეწველთა საბჭო. ეს იყო პირველი შემთხვევა, როცა ქართველმა მწარმოებლებმა გაერთიანება შეძლეს, რათა წინ აღდგომოდნენ უცხოურ მონოპოლიებს. აკაკი ხედავდა, რომ თუ ქართველები არ გაერთიანდებოდნენ, ისინი უბრალო მუშებად იქცეოდნენ საკუთარ მიწაზე.

 პოეზია და პროზა საქმის სამსახურში

აკაკი თავის გაზეთში „აკაკის თვიური გამოცემა“ და პუბლიცისტურ წერილებში დაწვრილებით აღწერდა მარგანეცის საქმესთან დაკავშირებულ უსამართლობებს. ის ამხელდა კორუმპირებულ ჩინოვნიკებს, რომლებიც უცხოელების მხარეს იჭერდნენ.

საინტერესო ფაქტი: აკაკიმ ჭიათურის მარგანეცს „შავი ბრილიანტი“ უწოდა. მისი აქტიურობის გამო მას ხშირად აბრალებდნენ, რომ თავადაც ჰქონდა კომერციული ინტერესი, თუმცა რეალურად ის ყველაფერს აკეთებდა იმისათვის, რომ ქართული ეკონომიკური ბაზისი შექმნილიყო.

  რატომ იყო ეს მნიშვნელოვანი?

ეს იყო ერთ-ერთი პირველი დიდი ბრძოლა საქართველოში ეკონომიკური ნაციონალიზმისთვის. აკაკიმ აჩვენა, რომ ერის გადარჩენა მხოლოდ ლექსებით არ ხდება და საჭიროა სამართლებრივი და ეკონომიკური ბრძოლა საკუთარი რესურსებისთვის.

აკაკი წერეთლისა და ქართველი მრეწველების ბრძოლას ჭიათურის მარგანეცის საქმეზე ნახევრად წარმატებული შედეგი მოჰყვა, რამაც საფუძველი ჩაუყარა ქართულ ინდუსტრიულ სამართალს.

აი, რა სამართლებრივი და ეკონომიკური შედეგებით დასრულდა ეს პროცესი:

“შავი ქვის მრეწველთა საბჭოს” კანონადქცეული  გადაწყვეტილება 

აკაკის და მისი თანამებრძოლების მთავარი გამარჯვება იყო ის, რომ 1894 წელს ოფიციალურად დამტკიცდა „შავი ქვის მრეწველთა საბჭოს“ დებულება. ეს იყო პირველი შემთხვევა რუსეთის იმპერიაში, როცა ადგილობრივ მწარმოებლებს მიეცათ უფლება, თავად ემართათ დარგი.  საბჭოს ჰქონდა უფლება, დაეწესებინა სპეციალური გადასახადი ყოველ ფუთ მარგანეცზე, რომელიც ხმარდებოდა ჭიათურის ინფრასტრუქტურას (გზები, რკინიგზა, განათლება).

უცხოური მონოპოლიის შეკავება

სასამართლო დავებისა და საზოგადოებრივი პროტესტის შედეგად, უცხოურმა კომპანიებმა (ძირითადად გერმანულმა კომპანია „გრომანმა“) ვერ შეძლეს მცირე მიწისმფლობელების სრული გაძევება.  შედეგი: შენარჩუნდა ე.წ. „წვრილმრეწველთა“ ფენა. ქართველ აზნაურებსა და გლეხებს დარჩათ უფლება, საკუთარ მიწაზე მოეპოვებინათ მადანი და ჩაებარებინათ ის ექსპორტიორებისთვის.  აკაკი ამას „ეკონომიკურ დემოკრატიას“ უწოდებდა.

 სარკინიგზო ტარიფების დავა

ერთ-ერთი უმნიშვნელოვანესი სამართლებრივი გამარჯვება ეხებოდა რკინიგზას. რუსეთის იმპერიის ხელისუფლება აწესებდა მაღალ ტარიფებს მარგანეცის გადაზიდვაზე, რაც ქართველებს კონკურენტუნარიანობას უკარგავდა.  აკაკი წერეთელი პირადად ჩავიდა პეტერბურგში, რათა დაეცვა ქართველთა ინტერესები. მისი ავტორიტეტისა და გამოსვლების წყალობით, ტარიფები გარკვეულწილად გადაიხედა, რამაც ადგილობრივ მრეწველებს ამოსუნთქვის საშუალება მისცა.

 მარცხი და საბოლოო სურათი

მიუხედავად აკაკის დიდი მცდელობისა, სრული გამარჯვება მაინც ვერ მოხერხდა:ბ კაპიტალის ნაკლებობა: ქართველ მრეწველებს არ ჰქონდათ საკმარისი ფული თანამედროვე ტექნოლოგიებისთვის. შედეგად, ისინი მაინც გახდნენ დამოკიდებულნი უცხოურ ბანკებსა და მსხვილ ექსპორტიორებზე.  1914 წლის კრიზისი: პირველი მსოფლიო ომის დაწყებამ ჭიათურის მარგანეცის ექსპორტი ფაქტობრივად გააჩერა, რამაც ბევრი ქართველი მრეწველი გააკოტრა.

 აკაკის მემკვიდრეობა ამ საქმეში

ამ დავამ დაადასტურა, რომ აკაკი წერეთელი იყო პირველი „ლობისტი“ თანამედროვე გაგებით. მან შეძლო პოეტური სიტყვა ექცია პოლიტიკურ და სამართლებრივ იარაღად. სწორედ ამ პერიოდში დაიბადა ქართული ბიზნეს-ეთიკა.

საინტერესოა, რომ აკაკი ამ პროცესში ხშირად იყენებდა „ერის ადვოკატის“ როლს ისეთ საქმეებზეც, რომლებიც გლეხების მიწების დაცვას ეხებოდა