როგორია კლიენტისა და ადვოკატის ურთერთობა საზღვრებს გარეთ და რა ხდება მათ შორის წარმოშობილი დავის დროს ? - ევროპული გამოცდილება

როგორია კლიენტისა და ადვოკატის ურთერთობა საზღვრებს გარეთ და რა ხდება მათ შორის წარმოშობილი დავის დროს ? – ევროპული გამოცდილება

მედიაპლატფორმა „ ადვოკატის ხმა „ იწყებს პროექტს ევროპის საადვოკატო პრაქტიკის კვლევასთან და გაზიარებასთან დაკავშირებით. მნიშვნელოვანია, რომ ქართულ სინამდვილეში გადმოვიტანოთ და დავნერგოთ ცივილიზებული ქვეყნების მიერ წლების განმავლობაში დაგროვილი იურიდიული გამოცდილება და სხვადასხვა მიდგომები. განსაკუთრებით საინტერესოა კლიენტისა და ადვოკატის ურთიერთობის საკითხები. მაგალითად, რა ხდება იმ შემთხვევაში, როცა კლიენტისა და ადვოკატის ინტერესები, დაცვის სტრატეგია ერთმანეთს არ ემთხვევა და შეუთანხმებლობის გამო მათ შორის დავა წარმოიშობა ? ამჟამად რამდენიმე ევროპული გამოცდილების შესახებ ვისაუბრებთ.

ევროპაში ადვოკატის წინააღმდეგ დავის წარმოება საკმაოდ რთული და სპეციფიკური პროცესია. მთავარი სირთულე იმაში მდგომარეობს, რომ კლიენტმა უნდა დაამტკიცოს არა მხოლოდ ის, რომ ადვოკატმა შეცდომა დაუშვა, არამედ ისიც, რომ ამ შეცდომის გარეშე ის საქმეს აუცილებლად მოიგებდა.

ზრუნვის ვალდებულების დარღვევა (Breach of Duty)

თუ კლიენტს პრეტენზია უჩნდება ადვოკატის მიმართ , ევროპული გამოცდილებით, პირველ რიგში, უნდა დამტკიცდეს, რომ ადვოკატმა იმოქმედა ისე, როგორც არ იმოქმედებდა საშუალო სტატისტიკური, კეთილსინდისიერი და კომპეტენტური ადვოკატი.

სტანდარტი ასეთი დავის დროს: მოსამართლეები იყენებენ „გონიერი პროფესიონალის“ ტესტს. თუ სამართლის სფერო ბუნდოვანია და ადვოკატმა (თუმცა საბოლოოდ მცდარი) ინტერპრეტაცია აირჩია, ეს შეცდომად არ ჩაითვლება. შეცდომაა მხოლოდ აშკარა გაუფრთხილებლობასთან უნდა იყოს დაკავშირებული (მაგალითად, ვადის გაშვება).

კაუზუალობა : “საქმე საქმის შიგნით” (Trial within a Trial)

ეს არის ყველაზე რთული ეტაპი. კლიენტმა უნდა დაამტკიცოს ე.წ. Causation.

სასამართლო სვამს კითხვას: „ადვოკატს რომ არ დაეგვიანა სარჩელის შეტანა, მოიგებდა თუ არა კლიენტი ამ საქმეს არსებითად?“ ამ შემთხვევაშიც კი, თუ აღმოჩნდება, რომ კლიენტის საწყისი პოზიცია მაინც სუსტი იყო და ის საქმეს ადვოკატის შეცდომის გარეშეც წააგებდა, მაშინ ადვოკატის მხრიდან ზიანის ანაზღაურება არ მოხდება.

ევროპაში ადვოკატთან დავა იშვიათად მთავრდება სრულმასშტაბიანი სასამართლო პროცესით. არსებობს რამდენიმე ეტაპი:

* Ombudsman (ომბუდსმენი): ბევრ ქვეყანაში (მაგ. ბრიტანეთში — Legal Ombudsman) არსებობს უფასო სერვისი, რომელიც განიხილავს საჩივრებს ადვოკატების წინააღმდეგ. მათ შეუძლიათ დაავალდებულონ ადვოკატი, რომ დააბრუნოს ჰონორარი ან გადაიხადოს მცირე კომპენსაცია.

რა ხდება მაშინ, თუ ადვოკატმა ეთიკის წესები დაარღვია? საადვოკატო პალატის დისციპლინური წარმოება იწყება ამგავარად. თუ ადვოკატმა ეთიკა დაარღვია, პალატამ შეიძლება მას ლიცენზია შეუჩეროს, თუმცა პალატა კლიენტს ფულს არ უხდის — ამისთვის სასამართლოა საჭირო.

მორიგება სადაზღვევოსთან: რადგან ევროპელი ადვოკატები დაზღვეულნი არიან, თუ შეცდომა აშკარაა, სადაზღვევო კომპანია ხშირად ამჯობინებს სასამართლომდე მორიგებას (Settlement), რათა თავიდან აიცილოს დამატებითი ხარჯები.

“პროფესიული სოლიდარობა“

ისტორიულად რთული იყო ისეთი ადვოკატის პოვნა, რომელიც თავისივე კოლეგის წინააღმდეგ წავიდოდა სასამართლოში. თუმცა, დღეს ევროპაში არსებობენ ვიწროდ სპეციალიზებული იურიდიული ფირმები, რომლებიც მხოლოდ Professional Negligence-ზე მუშაობენ და მათთვის ადვოკატების წინააღმდეგ დავა ჩვეულებრივი ბიზნესია.

რა ხდება იმ შემთხვევაში, თუ ადვოკატი განზრახ (თაღლითურად) მოატყუებს კლიენტს? ასეთ დროს ერთვება თუ არა დაზღვევა, თუ საქმე მხოლოდ სისხლის სამართლის სფეროში გადადის?

ევროპაში ადვოკატის ჰონორარის სისტემა მკაცრად რეგულირდება, რათა დაცული იყოს ბალანსი ადვოკატის ინტერესებსა და კლიენტის სამართლიანობის ხელმისაწვდომობას შორის. სისტემები მნიშვნელოვნად განსხვავდება ქვეყნების მიხედვით, განსაკუთრებით მაშინ, როცა საქმე ეხება ე.წ. „წარმატების საკომისიოს“.

ჰონორარის გამოთვლის ძირითადი მოდელები:

ჰონორარის ტიპები

საათობრივი ანაზღაურება (Hourly Rate): ყველაზე გავრცელებული მოდელი მსხვილ ბიზნესდავებში. ფასი შეიძლება მერყეობდეს 150-დან 800 ევრომდე საათში ადვოკატის გამოცდილებისა და ქვეყნის მიხედვით.

ფიქსირებული გადასახადი (Flat Fee): გამოიყენება სტანდარტული პროცედურებისთვის, როგორიცაა კომპანიის რეგისტრაცია, ანდერძის შედგენა ან უძრავი ქონების ყიდვა-გაყიდვა.

სახელმწიფო ტარიფები (Statutory Fees): გერმანიასა და ავსტრიაში მოქმედებს სპეციალური კანონი (მაგ. გერმანიაში — RVG), რომელიც ადგენს მინიმალურ და მაქსიმალურ ტარიფებს დავის საგნის ღირებულებიდან გამომდინარე.

წარმატების საკომისიო (Success Fee / Contingency Fee)

ევროპაში დამოკიდებულება „თუ ვერ მოვიგე, არ მიხდი“ მოდელის მიმართ უფრო ფრთხილია, ვიდრე აშშ-ში.

აკრძალვა (Pactum de Quota Litis): ევროპის ბევრ ქვეყანაში (მაგ. საფრანგეთში, გერმანიაში) ადვოკატს ეკრძალება ისეთი შეთანხმება, სადაც მისი ჰონორარი მხოლოდ მოგებული თანხის პროცენტია. ითვლება, რომ ეს ადვოკატს მხარედ აქცევს და ის კარგავს ობიექტურობას.

შერეული მოდელი: დასაშვებია საბაზისო ჰონორარი + ბონუსი მოგების შემთხვევაში.

დიდი ბრიტანეთი (CFA): აქ მოქმედებს Conditional Fee Agreements. თუ ადვოკატი მოიგებს, მას შეუძლია მოითხოვოს თავისი სტანდარტული ჰონორარი პლუს „წარმატების დანამატი“ (Success Fee), რომელიც კანონით ლიმიტირებულია.

პრინციპი: “წაგებული იხდის” (Loser Pays Principle)

ეს არის ევროპული სამართლის ფუნდამენტური განსხვავება ამერიკულისგან.

* თუ თქვენ მოიგებთ სასამართლო დავას ევროპაში, მოწინააღმდეგე მხარე ვალდებულია აგინაზღაუროთ არა მხოლოდ თქვენი ზარალი, არამედ თქვენი ადვოკატის ხარჯებიც.

* რისკი: თუ წააგებთ, მოგიწევთ როგორც საკუთარი, ისე მოწინააღმდეგის ადვოკატის მომსახურების დაფარვა. ეს სისტემა აკავებს ადამიანებს უსაფუძვლო სარჩელების შეტანისგან.

მესამე მხარის მიერ დაფინანსება (Third Party Funding)

ბოლო დროს ევროპაში პოპულარული გახდა დავების დაფინანსება სპეციალური ფონდების მიერ.

* თუ კლიენტს არ აქვს ფული დიდი დავისთვის, ფონდი იხდის ყველა ხარჯს (ადვოკატი, ექსპერტიზა, ბაჟი).

* მოგების შემთხვევაში, ფონდი იღებს თანხის გარკვეულ წილს (მაგ. 20-40\%), ხოლო წაგების შემთხვევაში, კლიენტი არაფერს კარგავს.

გამჭვირვალობა და ეთიკა

ადვოკატი ვალდებულია წინასწარ, წერილობით მიაწოდოს კლიენტს ინფორმაცია ჰონორარის შესახებ. თუ ადვოკატი ზედმეტად მაღალ, არაგონივრულ გადასახადს დააწესებს, კლიენტს შეუძლია ეს საადვოკატო პალატაში გაასაჩივროს, რომელსაც აქვს უფლება „ჩამოჭრას“ ჰონორარი.