კალიფორნიის ციხეების ფენომენი: „სიკვდილის საკნებიდან“ რადიკალურ რეაბილიტაციამდე

კალიფორნიის სასჯელაღსრულების სისტემა (CDCR) აშშ-ში ერთ-ერთი ყველაზე მასშტაბური და წინააღმდეგობრივია. ეს არის სამყარო, სადაც ერთმანეთს ხვდება პელიკან ბეის მკაცრი იზოლატორები, სან-კვენტინის ისტორიული კედლები და მეხანძრე-პატიმრების უნიკალური პროგრამები.

გადატვირთული ციხეები და კონსტიტუციური კრიზისი

წლების განმავლობაში კალიფორნია პატიმართა რაოდენობის კრიტიკულ ზღვარს ებრძოდა. სიტუაცია იქამდე მივიდა, რომ 2011 წელს აშშ-ის უზენაესმა სასამართლომ შტატის ციხეებში არსებული მდგომარეობა „არაადამიანურ მოპყრობად“ და კონსტიტუციის დარღვევად შეაფასა. ამ გადაწყვეტილებამ საფუძველი ჩაუყარა „რეალიგაციის“ (Realignment) პროცესს, რამაც ათასობით პატიმრის ადგილობრივ საგრაფო ციხეებში გადაანაწილება გამოიწვია.

უსაფრთხოების 4 დონე: სად ხვდებიან მსჯავრდებულები?

კალიფორნიის სისტემაში მკაცრი იერარქია მოქმედებს, რომელიც პატიმრის საშიშროების მიხედვით ოთხ დონედ იყოფა:

I დონე (მინიმალური): ღია ტიპის საცხოვრებლები. პატიმრები მუშაობენ ციხის გარეთ (მაგ. ხანძრებთან ბრძოლა). პერიმეტრზე შეიარაღებული დაცვა არაა.
II დონე (დაბალი): კვლავ საერთო საცხოვრებლები, თუმცა ციხის პერიმეტრი შეიარაღებულია და გარშემორტყმულია მაღალი ღობეებით.
III დონე (საშუალო): პატიმრები ცხოვრობენ ინდივიდუალურ საკნებში. შიდა გადაადგილება მკაცრად კონტროლდება, პერიმეტრი კი ორმაგი ღობეებითაა დაცული.
IV დონე (მაქსიმალური): ყველაზე საშიში დამნაშავეებისთვის. იზოლირებული საკნები, მუდმივი შეიარაღებული ზედამხედველობა და მინიმალური კონტაქტი გარე სამყაროსთან.

სასჯელიდან რეაბილიტაციამდე: ახალი ფილოსოფია

ბოლო წლებში სისტემის მთავარი პრიორიტეტი რეციდივის შემცირება გახდა. უწყების სახელწოდებაში სიტყვა „რეაბილიტაციის“ დამატება მხოლოდ ფორმალობა არ ყოფილა. დღეს კალიფორნიის ციხეებში მოქმედებს:

საუნივერსიტეტო განათლება: პატიმრებს შეუძლიათ დისტანციურად მიიღონ ხარისხი.
პროფესიული გადამზადება: მეხანძრეების მომზადების პროგრამა ერთ-ერთი ყველაზე წარმატებულია — პატიმრები შტატს ტყის ხანძრებთან ბრძოლაში ეხმარებიან.
თერაპიული კურსები: ხელოვნებისა და ფსიქოლოგიური დახმარების პროგრამები აგრესიის შესამცირებლად.

ლეგენდარული და საშიში ციხეები

კალიფორნიაში მდებარეობს დაწესებულებები, რომელთა შესახებაც არაერთი ფილმი გადაუღიათ:

San Quentin (სან-კვენტინი): შტატის უძველესი ციხე, რომელიც ოდესღაც სიკვდილით დასჯის ეპიცენტრი იყო. დღეს ის ტრანსფორმაციას განიცდის და მიზნად ისახავს გახდეს მოდელი პატიმართა რეინტეგრაციისთვის.
Pelican Bay (პელიკან ბეი): ცნობილია თავისი ულტრა-მკაცრი უსაფრთხოების განყოფილებით (SHU). ეს ციხე ხშირად ხდება ადამიანის უფლებათა დამცველების კრიტიკის საგანი ხანგრძლივი იზოლაციის პრაქტიკის გამო.

მთავარი გამოწვევა: ბანდები და ფსიქიკური ჯანმრთელობა

მიუხედავად რეფორმებისა, სისტემა ორ მთავარ პრობლემას მაინც ვერ უმკლავდება: ციხის შიგნით არსებული ეთნიკური დაჯგუფებები (ბანდები) და პატიმართა ფსიქიკური მდგომარეობა. სტატისტიკის მიხედვით, ყოველ მესამე პატიმარს სჭირდება ფსიქიატრიული დახმარება, რაც სასჯელაღსრულების დაწესებულებებს, ფაქტობრივად, ფსიქიატრიულ საავადმყოფოებად აქცევს.

საინტერესო ფაქტები კალიფორნიის ციხეების შესახებ

მსოფლიოში ყველაზე ძვირადღირებული სისტემა: კალიფორნია ერთ პატიმარზე წელიწადში საშუალოდ $130,000-ზე მეტს ხარჯავს. ეს იმაზე მეტია, ვიდრე შტატის საუკეთესო უნივერსიტეტებში სწავლის საფასური.
სან-კვენტინის საკუთარი გაზეთი: სან-კვენტინი ერთადერთი ციხეა, რომელსაც საკუთარი, პატიმრების მიერ მართული გაზეთი — San Quentin News აქვს. მას 100-წლიანი ისტორია აქვს და არაერთი ჟურნალისტური ჯილდო მოუპოვებია.
მეხანძრე პატიმრები: კალიფორნიის ტყის ხანძრების წინააღმდეგ მებრძოლთა მნიშვნელოვანი ნაწილი პატიმრები არიან. ისინი დღეში მხოლოდ რამდენიმე დოლარს გამოიმუშავებენ, თუმცა სანაცვლოდ სასჯელის ვადა საგრძნობლად უმცირდებათ.
„სიკვდილის რიგი“: კალიფორნიას აშშ-ში სიკვდილმისჯილთა ყველაზე დიდი რაოდენობა ჰყავდა (700-ზე მეტი), თუმცა 2006 წლის შემდეგ შტატში სიკვდილით არავინ დაუსჯიათ მორატორიუმის გამო.
ჰოლივუდის „ვარსკვლავი“: კალიფორნიის ციხეები (განსაკუთრებით სან-კვენტინი) ათობით ცნობილ ფილმსა და სერიალშია გადაღებული. რეალურ ციხეებში გადაღებები ხშირად მკაცრი უსაფრთხოების ფონზე მიმდინარეობს.